Τζεμ Κοέν: Καταγράφοντας την εξέγερση

Σε μια εποχή όπου όλοι προσπαθούν απεγνωσμένα να αποτυπώσουν την «πραγματικότητα» μέσα από κακοφτιαγμένα βιντεάκια προορισμένα για ημερήσια κατανάλωση στα κοινωνικά δίκτυα ο Τζεμ Κοέν μετατρέπει το επείγον και το εφήμερο σε αληθινή τέχνη.

Όσοι ασχολούνται με τη μουσική είναι πολύ πιθανό να έχουν ξανακούσει το όνομα του σκηνοθέτη Τζεμ Κοέν έστω και έμμεσα, αντίθετα πολύ φοβάμαι ότι όσοι ασχολούνται με το σινεμά μπορεί και να αγνοούν την ύπαρξή του. Ο σπουδαίος δημιουργός, αληθινό γέννημα θρέμμα της Νέας Υόρκης και σταθερός χρονικογράφος της, έχει υπογράψει βίντεο για τους R.E.M , τους Miracle Legion και τους Sparklehorse, έχει συνεργαστεί με την Cat Power και την Πάτι Σμιθ (υπογράφοντας μάλιστα μια δουλειά αφιερωμένη στον Βάλτερ Μπέντζαμιν), συνδέθηκε στενά με τον μακαρίτη πλέον Βικ Τσέστνατ κυρίως όμως είναι γνωστός για τη στενή συνεργασία του με τους φοβερούς και τρομερούς Fugazi  έχοντας υπογράψει μεταξύ άλλων το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ Instrument. Οι πολιτικές ευαισθησίες του Κοέν ήταν αυτές που τον έφεραν άλλωστε σε επαφή με την περίφημη αναρχική κολλεκτίβα των Ολλανδών The Ex καρπός της οποίας υπήρξε η αριστουργηματική καταγραφή της συναυλίας τους στη Νέα Υόρκη στο Building a Broken Mousetrap ένα από τα καλύτερα «concert movies» που έχουν γίνει ποτέ. Σταθερά πιστός στις ανεξάρτητες ρίζες του ο Κοέν δημιουργεί αθόρυβα εδώ και παραπάνω από δύο δεκαετίες ένα πολύτιμο πολύπλευρο έργο που αποτελείται εκτός από τις «μουσικές» δουλειές του από ντοκιμαντέρ (Benjamin Smoke, Chain), πειραματικές δημιουργίες μικρού μήκους  και εγκαταστάσεις που έχουν φιλοξενηθεί κατά καιρούς σε μερικές από τις σημαντικότερες αίθουσες τέχνης στον κόσμο.

Στο πάρκο Ζουκότι και πέρα από αυτό

Το περασμένο φθινόπωρο ο Τζεμ Κοέν άρχισε συστηματικά να επισκέπτεται το περίφημο πια πάρκο Ζουκότι αρχικά με μια super 8 κάμερα και αργότερα με μια ψηφιακή κάμερα υψηλής ευκρίνειας, κυκλοφορώντας αθόρυβα ανάμεσα στα συναθροισμένα πλήθη του κινήματος Occupy Wall Street, καταγράφοντας κάποιες διαφορετικές όψεις ενός από τα πιο προβεβλημένα γεγονότα των τελευταίων μηνών. Απέναντι στον κατακλυσμό από εκατοντάδες βίντεο που καταγράφουν τις βίαιες κινητοποιήσεις με στόχο το θέαμα, αναζητώντας με κάθε τρόπο να αιχμαλωτίσουν τη βία και την ένταση ο Κοέν επιλέγει να αντιπαραθέσει μια ματιά σχεδόν ανθρωπολογική, παρατηρεί από απόσταση παραμένοντας αόρατος χωρίς να ερμηνεύει ή να προβοκάρει. Παρότι ολιγόλεπτες, οι ατμοσφαιρικές ταινίες του δεν διεκδικούν το ντοκουμέντο της στιγμής καθώς έχουν χτιστεί με ένα πολύ προσεκτικό μοντάζ και με ιδιαίτερη έμφαση στον ήχο τους, δημιουργώντας με βάση την πολύβουη ατμόσφαιρα της Νέας Υόρκης και δουλεύοντας κυρίως με φυσικούς ήχους, ένα πολυεπίπεδο ambient ηχητικό περιβάλλον όπως μας συνηθίζει ο σκηνοθέτης. Η πόλη και η μεταμόρφωσή της μέσα από τις κινητοποιήσεις των ανθρώπων της είναι ίσως και ο πραγματικός πρωταγωνιστής. Ο ίδιος λέει ότι προσπάθησε να κρατήσει μια δύσκολη ισορροπία καθώς από τη μια μεριά έβλεπε τον εαυτό του σα μέρος του κινήματος, αλλά ταυτόχρονα το κινηματογραφούσε προσπαθώντας να μην μετατραπεί απλά σε έναν ακόμη στρατευμένο συνήγορό του. Σε ένα κείμενό του στο Art Forum σημειώνει «Προσπάθησα να επικεντρωθώ σε απλά πράγματα, σε ένα κίνημα που ξεδιπλώνεται κάτω από το φως της ημέρας, στη βροχή, στο σκοτάδι, αλλά και σε πιο μεγάλες στιγμές όπως η πορεία στην Times Square στις 15 Οκτωβρίου. Υπάρχουν στιγμές που σε εμπνέουν πραγματικά, υπάρχουν όμως και μεγάλες απογοητεύσεις, αμφιβολίες. Τις καταγράφεις όλες; Και πώς καταφέρνεις να μην προδώσεις αυτό τον αγώνα και τα ίδια τα γεγονότα; Ούτε μου αρέσει καθόλου αυτή η καταπίεση της αμφιβολίας που χαρακτηρίζει τη στρατευμένη τέχνη. […] Οι άνθρωποι αυτοί έχουν κουραστεί να έχουν κάμερες κυριολεκτικά μέσα στα μούτρα τους. Η συνεχής καταγραφή είναι ευχή και κατάρα. Στην καλύτερη περίπτωση βέβαια αυτός είναι ο τρόπος να γίνει ευρύτερα γνωστό το κίνημα. Τα κυρίαρχα μέσα όμως εξ ορισμού είναι αντίθετα στην ανάλυση και σε μια εστιασμένη ματιά. Ήδη σιγά-σιγά η επικαιρότητα εγκαταλείπει το κίνημα. Αισθάνομαι την ανάγκη να βρω τους λόγους και τις γωνίες εκείνες που θα διαφέρουν. Είμαι στα αλήθεια περίεργος να δω τι θα σημαίνουν αυτές οι ταινίες μετά από είκοσι χρόνια»

Το τελικό αποτέλεσμα με τίτλο «NEWSREELS: Reports from Occupy Wall Street by Jem Cohen» απαρτίζεται από 12 μικρού μήκους ταινίες χωρισμένες σε δύο μέρη, Series One με πέντε ταινίες και Series Two με εφτά ταινίες, με συνολικές διάρκειες αντίστοιχα 24 και 48 λεπτά. Δεν είναι λίγοι αυτοί που συγκρίνουν τη δουλειά του Κοέν με αυτή του Ζαν Βιγκό ή του Κρις Μαρκέρ ενός ακόμη δημιουργού που αγκάλιασε τις κινητοποιήσεις. Την εποχή που το κίνημα βρισκόταν στο φόρτε του ο κινηματογράφος και χώρος πολλαπλών εκδηλώσεων IFC Center είχε την πανέξυπνη ιδέα να ενσωματώσει τα φιλμάκια πριν από την προβολή των κανονικών ταινιών, όπως γινόταν κάποτε και στους δικούς μας κινηματογράφους με τα επίκαιρα. Παράλληλα ο σκηνοθέτης δημιούργησε μια ξεχωριστή σελίδα στο VIMEO με τίτλο Gravity Hills Newsreels. Το Φεβρουάριο η πλήρης συλλογή ταινιών παρουσιάστηκε ως installation στο Τορόντο στο περίφημο Lightbox επίσημη έδρα της Ταινιοθήκης του Οντάριο και του Φεστιβάλ του Τορόντο.

Προσωπικά, σε μια χώρα που εδώ και τρία σχεδόν χρόνια ζει σε αληθινό αναβρασμό περιμένω με αγωνία τις δουλειές των δικών μας σκηνοθετών που θα επιχειρήσουν να μας χαρίσουν μια δημιουργική ανάμνηση από την εποχή που αναμφισβήτητα θα μας καθορίσει για πολλά-πολλά χρόνια.

(Λευτέρης Αδαμίδης, Περιοδικό ΜΟΝΟ, Τεύχος 11, 29/06/2012)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: