Το τέλος του κόσμου

Πως τελειώνει άραγε ο κόσμος μας, όχι με πάταγο αλλά με ένα λυγμό όπως έλεγε ο Τ.Σ. Έλιοτ, με Τριστάνο και Ιζόλδη του Βάγκνερ όπως θέλει ο Λαρς Φον Τρίερ στη Μελαγχολία του ή με ένα σαρωτικό κυκλώνα όπως τον οραματίζεται ο Μάικλ Σάνον στο Take Shelter του Τζεφ Νίκολς; Όπως και να το δει κανείς, ένα χρόνο πριν το… 2012 το παγκόσμιο σινεμά συλλαμβάνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο έναν κόσμο στα πρόθυρα της κατάρρευσης, απειλητικό και συχνά πιο ανορθολογικό από ποτέ. Το σίγουρο είναι πάντως ότι πριν την αποφράδα ημέρα σύμφωνα και με τους δύο σκηνοθέτες νεκρά πουλιά θα πέφτουν από τον ουρανό, ακόμη και η εικονογραφία της συντέλειας δεν είναι απεριόριστη. Και οι δύο σκηνοθέτες άλλωστε στρέφονται στον αρχετυπικό πυρήνα της οικογένειας και οι ομοιότητες μάλλον σταματούν εδώ. Στη Μελαγχολία όσο και αν η απειλή είναι συγκεκριμένη και απόλυτα χειροπιαστή με έναν πλανήτη να πλησιάζει τη γη για τον Τρίερ το θέμα είναι καθαρά φιλοσοφικό. Η επιστήμη αποδεικνύεται λίγη στους υπολογισμούς της, η κοσμική καταστροφή έρχεται και ο επιστήμονας είναι ο πρώτος που θα «την κάνει» μπροστά στην αποτυχία. Αφήνει δυο γυναίκες (είπατε τίποτε για μισογυνισμό;) και ένα παιδί να έχουν την τελευταία λέξη. Η συναισθηματική, τελειομανής Σαρλότ Γκενσμπούργκ αν και μητέρα βλέπει τον ιδανικό της κόσμο να τελειώνει και παγώνει. Η κατατονική Κίρστεν Ντανστ, σχεδόν alter ego του Τρίερ, γνωρίζοντας ότι ο κόσμος που ζει είναι ο χειρότερος δυνατός δεν έχει να χάσει τίποτε γι αυτό θα δράσει προσπαθώντας να βοηθήσει το μικρό της ανιψιό. Λίγο πριν το τέλος του κόσμου μας τρεις άνθρωποι  φτιάχνουν με μερικά ξύλα μια φανταστική πρόχειρη σκηνή όπως στα παιδικά παιχνίδια, ένα καταφύγιο για να αγκαλιαστούν στη σκια μιας άχρηστης έπαυλης σε μια από τις πιο δυνατές εικόνες για το τέλος του Δυτικού πολιτισμού, περί αυτού πρόκειται τελικά. Για τον Τζεφ Νίκολς το τέλος του κόσμου είναι λιγότερο μια αληθινή απειλή και περισσότερο η αίσθηση ενός ανεξήγητου φόβου που θυμίζει το αμερικάνικο σινεμά της παράνοιας των αρχών της δεκαετίας του ’70 αντικαθιστώντας το Βιετνάμ, τον Νίξον και την πετρελαϊκή κρίση ύφεση με το τραύμα της 11/9 , το Αφγανιστάν και την οικονομική κατάρρευση του 2008. Ο ήρωας του Νίκολς είναι ο οικογενειάρχης στυλοβάτης του αμερικάνικου ονείρου στην καρδιά της επαρχιακής Αμερικής που παραπονιέται για καθημερινούς εφιάλτες και απειλητικούς κυκλώνες που μόνο αυτός βλέπει ότι έρχονται. Ως τρελός προφήτης, καταστρέφει τα πάντα για να χτίσει υπόγειο καταφύγιο στην αυλή του. Το βάρος της σχιζοφρένειας που διατρέχει το γενεαλογικό του δέντρο δίνει τη λογική εξήγηση, όμως το τελικό πλάνο της οικογένειας που μοιράζεται με ανοιχτά τα μάτια τον εφιάλτη του πατέρα μοιάζει πιο δυσοίωνο από ποτέ.  Παραδόξως τα αληθινά περιστατικά της φετινής Άνοιξης στις ΗΠΑ με τις εκατόμβες νεκρών από κυκλώνες αποτέλεσαν αν μη τι άλλο μια μακάβρια σύμπτωση.   Ο Τρίερ ακόμη και αν δεν έφερε το τέλος του κόσμου με ό,τι σκάρωσε μέσα και έξω από την αίθουσα στο φετινό φεστιβάλ των Καννών το σίγουρο είναι ότι τουλάχιστον το arthouse σινεμά δεν θα είναι ποτέ το ίδιο με μια ταινία καταστροφής που ενστερνίζεται και την ίδια στιγμή ανατρέπει ευφυώς όλα τα κλισέ της. Ο Νίκολς πάλι οδήγησε ένα οικογενειακό ψυχολογικό δράμα στα όρια μιας ταινίας  αταστροφής που ποτέ δε βλέπουμε. Όσο για το επιστημονικό τέλος του κόσμου το προσομοίωσε ο Τέρενς Μάλικ σε ένα flash forward στο Δέντρο της Ζωής ως διασκορπισμένη αστρική ύλη. Από εκεί ερχόμαστε και εκεί σίγουρα θα καταλήξουμε.

[Λευτέρης Αδαμίδης, Περιοδικό Σινεμά τεύχος 221]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: